Khởi nghiệp thông minh: Smart Up

Khởi nghiệp thông minh được xây dựng thành mô hình khởi nghiệp SMARTUP nhằm giúp các nhà khởi nghiệp cụ thể hóa các bước đi đầu tiên và tối ưu hóa hệ thống vận hành doanh nghiệp ngay từ lúc mới bắt đầu. Cuốn sách cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về khởi nghiệp, giúp giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa nguồn lực ít ỏi.

Chương 1: Những lý do cần tránh khi khởi nghiệp

Kiến thức Quan trọng:

• Thất bại trong chuẩn bị là chuẩn bị cho thất bại. Khởi nghiệp thành công không dựa trên cảm xúc tiêu cực hoặc mong muốn cá nhân không thực tế, mà dựa trên việc giải quyết vấn đề xã hội.
• Hai lý do duy nhất để xây dựng một doanh nghiệp thành công là:
  1. Sản phẩm/dịch vụ của bạn có giải pháp tốt hơn sản phẩm/dịch vụ hiện tại.
  2. Sản phẩm/dịch vụ của bạn có giá tốt hơn sản phẩm/dịch vụ hiện tại.

Ví dụ minh họa dễ hiểu:

• Lý do cần tránh (Làm chủ/Tự quyết): Nếu bạn làm nhân viên, bạn chỉ có một người sếp, nhưng khi khởi nghiệp, bạn sẽ có vô số vị sếp, đó chính là khách hàng của bạn. Nếu bạn muốn mọi thứ tuân theo quyết định của mình, bạn không thể phục vụ khách hàng tốt nhất.
• Lý do cần tránh (Thời gian cá nhân/Gia đình): Nhiều người khởi nghiệp vì muốn có nhiều thời gian cho gia đình và bản thân. Tuy nhiên, thực tế là bạn sẽ phải làm việc từ 16 đến 20 giờ mỗi ngày trong giai đoạn đầu.
• Thực tế khắc nghiệt: Khởi nghiệp không phải là bước lên cao, mà là bạn đang ở dưới mặt đất và chờ ngày tiến lên mặt đất.

Chương 2: Cần chuẩn bị những gì để khởi nghiệp

Kiến thức Quan trọng:

• KIẾN THỨC là sự chuẩn bị quan trọng nhất. Nếu không có kiến thức (tri thức – knowledge) về ngành nghề kinh doanh, thất bại là điều khó tránh khỏi.
• Kiến thức khác Thông tin: Thông tin là những gì bạn chỉ biết về nó. Kiến thức đòi hỏi bạn không chỉ biết mà còn phải hiểu những gì bạn biết và cần thời gian để “tiêu hóa”.
• Bạn cần chuẩn bị kế hoạch tài chính đủ để nuôi sống bản thân và duy trì doanh nghiệp tối thiểu sáu tháng.

Ví dụ minh họa dễ hiểu:

• Kiến thức vs. Thông tin: Hãy hình dung thức ăn là thông tin, còn chất dinh dưỡng là kiến thức. Con người sống được nhờ chất dinh dưỡng (kiến thức) chứ không phải chỉ nhờ thức ăn (thông tin).
• Hành trình khởi nghiệp (Tài chính/Tinh thần chiến binh): Câu chuyện về con lừa rơi xuống hố rác. Con lừa đã ăn thức ăn thừa (khó khăn) và đạp lên đống rác đó để từ từ nhô cao lên và nhảy lên mặt đất. Khởi nghiệp thực chất là “đi lên từ dưới mặt đất”.

Chương 3: Ý tưởng khởi nghiệp

Kiến thức Quan trọng:

• Ý tưởng khởi nghiệp của bạn không đáng giá một đồng nào cả, hoặc chỉ tương đương vài xu.
• Điều quan trọng là cách thức bạn triển khai ý tưởng đó, mức độ thu lợi nhuận trên tổng vốn đầu tư (ROI), và năng lực của đội ngũ/cá nhân thực thi.
• Mục tiêu là làm ngay và làm tới nơi tới chốn.
• Sách giới thiệu hai phương pháp tư duy sáng tạo: TRIZ (40 nguyên tắc) và SCAMPER (7 nguyên tắc) để tìm kiếm ý tưởng.

Ví dụ minh họa dễ hiểu (Phương pháp TRIZ):

• Nguyên tắc Phân nhỏ (Chia nhỏ sản phẩm): Thay vì bán nguyên bộ vest, bạn có thể chia từng bộ phận ra để bán cho khách hàng, ví dụ khách hàng chỉ mua chiếc áo vest.
• Nguyên tắc Tự phục vụ: Các chuỗi cửa hàng tiện lợi hoặc thức ăn nhanh áp dụng nguyên tắc này: khách hàng tự đến quầy lấy thức ăn thay vì có người đưa tận bàn, hoặc tự rút tiền qua máy ATM. Việc này giúp doanh nghiệp giảm nhân công và giá thành sản phẩm trở nên cạnh tranh hơn.

Chương 4: Lập kế hoạch kinh doanh với mô hình SMARTUP

Kiến thức Quan trọng:

Mô hình SMARTUP là khung trực quan, dễ nắm bắt để lập kế hoạch kinh doanh, bao gồm 7 yếu tố cốt lõi.

• S – Solution (Giải pháp): Phải xác định và giải quyết vấn đề của khách hàng/xã hội.
  • Ví dụ: Bill Gates muốn “đưa máy tính cá nhân đến từng nhà”. Steve Jobs muốn “Cách mạng hóa công nghệ” với điện thoại thông minh.
• M – Marketing (Tiếp thị): Là quá trình tạo ra cơ hội để có khách hàng. Marketing phải có mặt trước, trong và sau khi có sản phẩm.
  • Ví dụ: “Làm kinh doanh mà thiếu truyền thông thì giống như đi bộ chỉ có một chân”.
• A – Area (Vùng hoạt động): Xác định rõ phân khúc khách hàng (thị trường đại chúng, ngách, hay hỗn hợp). Chọn một thị trường tốt là tìm ra một kho báu.
• R – Resource (Nguồn lực): Gồm vật lực (ngân sách) và nhân lực (con người).
  • Nguồn lực quan trọng: KIẾN THỨC, CỘNG SỰ, TÀI CHÍNH (đủ nuôi sống 6 tháng), và TINH THẦN.
  • Ví dụ: Warren Buffett nói: “Nếu muốn đi thật nhanh thì hãy đi một mình. Nếu muốn đi thật xa thì hãy đi cùng nhau” (Cộng sự).
• T – Transportation (Vận chuyển): Cần đảm bảo vận chuyển nhanh nhất, an toàn nhất với chi phí “ổn” nhất để nâng cao năng lực cạnh tranh.
  • Thực tế tại Việt Nam: Chi phí hậu cần chiếm tới 25% GDP, cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.
• U – Unique (Sự khác biệt): Trong kinh doanh, chúng ta bán sự khác biệt. Sự khác biệt này phải là lợi thế khó sao chép.
• P – Profit, Price, Process (Lợi nhuận, Giá cả, Quy trình):
  • Profit (Lợi nhuận): Tiết kiệm chi phí là một cách kiếm tiền.
  • Price (Giá cả): Là vũ khí cạnh tranh đơn giản nhưng hiệu quả nhất, đặc biệt trên thị trường Việt Nam.
  • Process (Quy trình): Quy trình bán hàng là quy trình cần có đầu tiên, vì khi bán được hàng là doanh nghiệp sống sót.

Chương 5: Chiến lược để phát triển bền vững: Liên tục cải tiến

Kiến thức Quan trọng:

• Sự phát triển lâu dài và bền vững của doanh nghiệp nằm ở chỗ liên tục cải tiến (improvement).
• Doanh nghiệp phải có khả năng chuyển đổi từ thị trường ở giai đoạn chín muồi sang thị trường ở giai đoạn bắt đầu (dựa trên mô hình Đường cong S). Cải tiến phải xảy ra trước khi nhận thấy sự sụt giảm của doanh thu và lợi nhuận.
• Ba yếu tố cần liên tục cải tiến: Sản phẩm/dịch vụ, Hệ thống và Đội ngũ.

Ví dụ minh họa dễ hiểu:

• Nokia đã thất bại vì không chịu thay đổi sản phẩm/dịch vụ liên tục. Khi Apple ra mắt điện thoại thông minh “không có bàn phím,” Nokia đã “bảo thủ” và cho rằng đó là một tuyên bố “hài nhất”.
• Tầm quan trọng của Đội ngũ: Chủ doanh nghiệp lo lắng nhân viên được đào tạo sẽ rời đi, nhưng chuyên gia cảnh báo rằng: “Nếu anh không đào tạo nhân sự thì những nhân sự không được đào tạo ở lại công ty mới là điều nguy hiểm”. Do đó, đào tạo đội ngũ là việc vô cùng cấp thiết.

Chương 6: Chiến lược “thoát” công ty (Exit Strategy)

Kiến thức Quan trọng:

• Đặc điểm quan trọng nhất của nhà lãnh đạo là biết mình đang đi đâu và sẽ đi về đâu.
• Chiến lược thoát công ty thực chất là tinh thần “bắt đầu làm việc từ điểm kết thúc”.
• Ba chiến lược thoát công ty phổ biến: Bán một phần, Phá sản, và Bán toàn bộ.

Ví dụ minh họa dễ hiểu:

• Chiến lược thoát: Bạn phải định hình ngay từ đầu rằng một ngày nào đó bạn sẽ không còn hoạt động cùng công ty nữa. Bạn phải “đóng gói” công ty như một sản phẩm để sau này nó vẫn có thể là “cái máy in tiền” đều đặn mang lại thu nhập cho bạn.
• Steve Jobs chia sẻ rằng: “Nếu hôm nay là ngày cuối cùng của cuộc đời tôi, tôi có làm những điều tôi đang làm nữa hay không?”. Tư duy này cũng áp dụng cho việc xây dựng doanh nghiệp.

Chương 7: Người đồng sáng lập

Kiến thức Quan trọng:

• Rất ít người làm nên sự nghiệp một mình. Nhà đầu tư thường không đầu tư cho ý tưởng, mà đầu tư cho một nhóm người.
• Ở Thung lũng Silicon, người ta có quan điểm “ngầm” rằng không có nhà đầu tư nào bỏ tiền vào nhóm khởi nghiệp có ít hơn ba người.
• Các thỏa thuận giữa những người đồng sáng lập phải được làm rõ ngay từ đầu, bao gồm: Mục đích hợp tác, Quản lý chi phí, Trách nhiệm/Quyền hạn, Chia lời/lỗ, và thậm chí là Điều kiện “Chia tay” (luật ly hôn cho doanh nghiệp).

Ví dụ minh họa dễ hiểu:

• Mục đích chung: Câu chuyện về ông bố dắt ba đứa con vào rừng săn hươu. Ông bố chỉ hợp tác với người con thứ ba vì người con này nói “Con thấy hươu” (mục tiêu cuối cùng), còn hai người con kia chỉ thấy “rừng” hoặc “súng”. Trong một tổ chức, mỗi thành viên phải có cùng mục đích hoặc phục vụ cho mục đích chung.
• Trách nhiệm và Quyền hạn: Quyền hạn song hành với trách nhiệm. Ví dụ, chuyên gia bán hàng sẽ có quyền hạn cao hơn trong những gì liên quan đến khách hàng và tài chính, đồng thời trách nhiệm cũng cao hơn.

Chương 8: Khách hàng đầu tiên

Kiến thức Quan trọng:

• Doanh nghiệp không có gì cũng được, nhưng nếu không có khách hàng thì sẽ chết. Việc tạo ra khách hàng đầu tiên hình thành nên những bước đi vững chắc tiếp theo.
• Tinh thần quan trọng để có khách hàng đầu tiên là “Pay it forward – Đáp đền tiếp nối” (Cho đi khá nhiều để nhận lại sự đồng ý).

Ví dụ minh họa dễ hiểu:

• Khách hàng đầu tiên là những người tin bạn: Họ thường là bạn thân của bạn, và họ mua sản phẩm vì họ tin bạn chứ không nhất thiết tin tưởng sản phẩm của bạn.
• Khai thác các mối quan hệ: Sử dụng danh sách danh thiếp bạn thu thập được (đối tác, bạn bè, đồng nghiệp).
• Cách tiếp cận: Chạy một chương trình dùng thử với chi phí tốt nhất để khách hàng tiềm năng trải nghiệm sản phẩm, vì ai cũng e dè khi sử dụng sản phẩm/dịch vụ mới.

Chương 9: Gọi vốn (Fundraising)

Kiến thức Quan trọng:

• Vốn là yếu tố đầu tiên và sống còn của doanh nghiệp. Lựa chọn giải pháp gọi vốn là bước đi quan trọng để tạo dựng sự nghiệp kinh doanh thành công.
• Ba hình thức gọi vốn phổ biến: