Bốn Loại Thức Ăn (Bốn loại thực phẩm hay chất liệu nuôi dưỡng) mà chúng ta tiêu thụ hằng ngày. Việc thực tập Chánh Kiến và Chánh Niệm là chìa khóa để phân biệt và chọn lựa thức ăn có lợi hay có hại cho thân và tâm.
1. Đoàn Thực (Thức ăn đi vào miệng)
Định nghĩa: Đoàn thực là loại thức ăn đi vào miệng của chúng ta.
Nguyên tắc Khoa học & Thực hành Chánh Kiến:
- Chánh Kiến trong đoàn thực là biết phân biệt đâu là thức ăn có hại và đâu là thức ăn không có hại. Chúng ta cần nhận biết những thức ăn và thức uống nào gây tàn phá và làm mất sự điều hòa trong cơ thể.
- Thực hành Chánh Kiến ngay trong đời sống hằng ngày, trên bàn ăn và khi nấu ăn.
- Nguyên tắc tiêu thụ: “chỉ xin ăn những thức ăn có tác dụng nuôi dưỡng và ngăn ngừa tật bệnh”.
- Ăn không có chánh niệm sẽ tạo ra khổ đau cho mọi loài và cho chính bản thân ta.
Ví dụ Dễ hiểu (Kinh Tử Nhục):
Phật (Bụt) đã dùng hình ảnh một cặp vợ chồng phải ăn thịt đứa con trai duy nhất của mình để sống sót khi đi qua sa mạc vì hết lương thực.
- Điểm nhấn: Họ vừa ăn vừa khóc, không hề thấy thích thú.
- Bài học: Trong khi tiêu thụ hằng ngày, chúng ta phải ý thức rằng thức ăn của mình có thể được tạo ra bằng sự đau khổ cùng cực của kẻ khác hoặc những loài sinh vật khác. Việc này giúp ta tập ăn chay và không sát sinh.
- Tự hủy hoại: Việc hút thuốc, uống rượu, ăn quá nhiều chất béo được ví như tự ăn phổi, gan, trái tim của mình. Nếu cha mẹ tàn hại thân thể mình qua việc ăn uống, họ đang giết con cái mình, vì con cái cần cha mẹ mạnh khỏe và tươi vui.
2. Xúc Thực (Thức ăn qua tiếp xúc)
Định nghĩa: Xúc thực là sự tiếp xúc giữa sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) với sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).
Nguyên tắc Khoa học & Thực hành Chánh Kiến/Chánh Niệm:
- Phải thấy rằng việc tiếp xúc đó có đem chất độc vào người hay không.
- Chánh Kiến là xem xét một chương trình truyền hình (ví dụ mắt tiếp xúc với hình sắc) có đưa vào tâm ta những độc tố như sợ hãi, căm thù, hay bạo động hay không.
- Nên chọn những nội dung mang lại sự hiểu biết, lòng từ bi, chí quyết tâm muốn giúp người hoặc tránh làm điều lầm lỗi.
- Chánh Niệm giúp ta quyết định tránh tiếp xúc với những thứ làm ta mệt mỏi, buồn, lo, giận.
- Chánh Kiến và Chánh Niệm có quan hệ tương sinh: Chánh Kiến phát sinh ra Chánh Niệm và ngược lại.
Độc tố của Xúc Thực:
- Các chương trình truyền hình chứa nhiều độc tố như bạo động, căm thù, và dục vọng.
- Ngay cả những phim quảng cáo cũng có thể khơi động thèm khát, dục vọng hoặc sợ hãi.
- Đọc báo không có chánh niệm có thể khiến ta tiếp nhận nhiều độc tố, dẫn đến mệt nhoài, chán nản, lo lắng và ghê sợ.
Ví dụ Dễ hiểu (Hình ảnh con Bò bị lột da):
Phật dạy rằng con người rất dễ bị thương tích cả trên cơ thể và tâm hồn.
- Hình ảnh: Con bò bị lột da dẫn xuống sông. Hàng vạn sinh vật li ti bu lại hút máu và rỉa thịt nó. Tương tự, nếu con bò đứng gần cây cổ thụ hay bức tường, các sinh vật li ti trên đó cũng bò ra bám vào hút máu.
- Bài học: Nếu chúng ta không giữ gìn thân và tâm bằng Chánh Kiến và Chánh Niệm, các độc tố trong cuộc đời cũng bám lại và tàn phá thân tâm ta. Năm Giới mà chúng ta hành trì chính là lớp da bọc, bảo vệ thân thể và tâm hồn.
3. Tư Niệm Thực (Thức ăn từ mong muốn/ước ao)
Định nghĩa: Tư niệm thực là những nỗi ước ao ta muốn thực hiện cho đời ta. Những mong muốn này thâm nhập vào con người ta giống như một thức ăn.
Phân loại và Ảnh hưởng:
- Tư Niệm Thực có lợi: Những mong muốn mạnh mẽ giúp ta có năng lượng để thực hiện hoài bão. Ví dụ: muốn được mạnh khỏe, tươi vui, giúp đỡ gia đình và xã hội, bảo vệ thiên nhiên, hoặc tu tập để chuyển hóa và thành bậc giác ngộ độ thoát cho đời. Đây là loại thức ăn đưa tới an lạc và hạnh phúc.
- Tư Niệm Thực độc hại: Những mong muốn làm ta khổ đau suốt đời, ví dụ như danh, lợi, tài và sắc.
Ví dụ Dễ hiểu (Hình ảnh bị kéo xuống Hầm Lửa):
Phật kể chuyện một người bị hai lực sĩ khiêng ném xuống hầm lửa đang bốc cháy.
- Bài học: Khi ta bị các Tư Niệm Thực bất thiện chiếm cứ, bị danh, lợi, tài và sắc lôi cuốn, cũng giống như ta bị những anh chàng lực sĩ kéo đi liệng xuống hầm lửa.
- Thực hành: Người tu học phải có Chánh Kiến để nhận diện được Tư Niệm Thực trong ta thuộc loại nào.
4. Thức Thực (Thức ăn từ tâm thức)
Định nghĩa: Chúng ta là sự biểu hiện của thức, bao gồm chánh báo (cơ thể và năm uẩn của ta) và y báo (hoàn cảnh chung quanh ta). Cả hai đều là sự biểu hiện của tâm thức.
Cơ chế hoạt động:
Tâm khi làm công việc nhận thức cũng giống như cơ thể đón nhận các món ăn. Tất cả những gì ta thấy, nghe, ngửi, nếm, tiếp xúc, suy tư, tưởng tượng đều như muôn sông chảy về biển tâm thức.
- Nếu trong quá khứ tâm thức đã tiếp nhận những thức ăn độc hại, hiện tại tâm thức sẽ biểu hiện ra chánh báo và y báo không lành.
- Những yếu tố tiêu cực như vô minh, hận thù, buồn khổ đều trở về biển cả của tâm thức ta.
Thực hành:
Mỗi ngày chúng ta phải ý thức mình đang cho tâm thức ăn món gì:
- Thức ăn lành: Từ, bi, hỷ, xả (tình thương, lòng thương xót, niềm vui, sự buông xả).
- Thức ăn độc hại: Trạo cử, hôn trầm, giãi đãi, phóng dật (kích động, uể oải, lười biếng, lơ là).
Ví dụ Dễ hiểu (Hình ảnh người Tử Tù và 300 lưỡi dao):
Phật dùng hình ảnh một người tử tù bị hành hạ theo lệnh vua.
- Hành động: Buổi sáng, vua ra lệnh lấy 300 lưỡi dao cắm vào thân thể tử tội. Chiều và tối, vua lại lệnh lấy 300 lưỡi dao khác đâm qua người đó lần nữa, nhưng tử tù vẫn còn sống.
- Bài học: Ví dụ này nói rằng chúng ta cũng đang hành hạ tâm thức của ta y như thế. Mỗi ngày, chúng ta tự đâm vào tâm thức 300 mũi dao của độc tố như: tham lam, giận dữ, ganh tỵ, hờn giận, thù oán, vô minh.
Kết Luận Chung
Bốn ví dụ ghê sợ trên đều được chép trong Kinh Tử Nhục (thịt của đứa con). Mục đích của các ví dụ này là răn bảo chúng ta phải tỉnh táo giữ gìn chánh niệm trước mọi loại thức ăn đi vào thân và tâm.
